bijten

Jaarlijks worden ongeveer 150.000 mensen door een hond gebeten, waarvan ongeveer 30 procent naar de dokter of ziekenhuis moet. Dit zijn alleen incidenten geregistreerd naar personen. Het vermoeden is dat het er meer zijn wanneer we ook bijten naar soortgenoten of andere dieren meenemen. Kinderen worden het vaakst gebeten. Dit omdat kinderen in hun gedrag onvoorspelbaar kunnen zijn voor honden en slechter kunnen inschatten wat een hond wel of niet leuk vindt. Daarnaast zijn de incidenten met kinderen vaak erger, omdat in veel gevallen het gezicht van het kind zich dichter bij de bek van de hond begeeft. 

Het verschil in de ernst van de beet ligt ook in de grootte van de hond. Honden met krachtige kaken zullen sneller ernstig letsel kunnen veroorzaken dan een kleinere hond. Let wel, ook de beet van een kleine hond kan erge gevolgen hebben. De tand kan een pees raken of er kan een infectie ontstaan. Bijten dient in alle situaties serieus genomen te worden. 

Het is van groot belang dat een begeleider het risico van zijn of haar hond goed kan inschatten. Leren wat het karakter van jouw hond is en hoe hij met situaties omgaat is de basis van het zijn van een goede begeleider. Dit kan niet iedereen direct, maar door training en hulp kun je ver komen. De belangrijkste eerste stap is jouw hond niet in situaties te brengen waar deze het moeilijk mee heeft. Helaas kun je als begeleider niet alles voor zijn en speelt jouw omgeving ook in hoe goed jij jouw hond uit de problemen kunt houden. Toch is het belangrijk dat jij ten alle tijden de uiterste grens van jouw eigen mogelijkheden op zoekt, uit belang van de hond. 


waarom honden bijten

Honden kunnen tal van redenen hebben om te bijten. Uitzoeken waarom een hond bijt is van groot belang voor de eventuele begeleiding, therapie of management van het gedrag. De meeste honden bijten niet zomaar, hoewel je in dit in de volksmond  wel veel hoort. Voor veel mensen komt een beet als een verassing, omdat de waarschuwingssignalen niet in acht zijn genomen. Hoeveel en hoe lang een hond waarschuwingssignalen afgeeft verschilt per hond. Sommige honden hebben ze nauwelijks en sommigen hebben ze heel lang. Weer andere honden geven alleen waarschuwingssignalen af en zullen zelden tot nooit overgaan tot bijten. Deze laatste groep is niet risicoloos, want een hond blijft een dier en bijten kan altijd tot de mogelijkheden behoren. Oppassen is dus altijd aan te raden. 

Wij zien in onze praktijk veel honden die bijten vanuit angst. Honden die dit doen hebben een lagere lichaamshouding. Hierbij gaan de staart, oren en totale houding van de hond omlaag. Dit is per hond verschillend in welke mate dit gebeurt. Tussen angst en onzekerheid zitten weer veel verschillende trappen. Honden die bijten vanuit pijn doen dit ook vanuit een angstmotivatie, namelijk om lijf en leden te beschermen. Bij bescherming van voer en/of spullen die de hond in bezit wilt houden zie je dit gedrag en deze houdingen ook met enige regelmaat. Waarom de hond bang is, is nooit zo op één hand te zeggen en hier zal dan ook goed onderzoek naar gedaan moeten worden. 

Bezitsagressie zien we ook regelmatig in kleinere en grotere mate. Soms is er niet een duidelijke reden waarom de hond dit gedrag is gaan vertonen. Soms heeft de hond geleerd dat er een kans is dat het afgepakt kan worden. Tevens zie ik tegenwoordig steeds meer honden die voedselvertering problemen hebben (door ziektes/wormen e.d.) en die beschermingsdrang naar voedsel gaan krijgen. Logisch, ze hebben honger. Er kan een andere hond in het gezin zijn gekomen die graag haantje de voorste is bij het eten of het kind in huis pakt voer uit de voerbak.. Sommige rassen hebben van nature al meer aanleg om dit gedrag te ontwikkelen en hebben niet een duidelijke trigger nodig (of maar een hele kleine). Hoe dan ook; hoe het ontstaat kan heel verschillend zijn. 

Jachtgedrag kan ook een sterke motivatie zijn om te bijten. Niet alle honden die jagen bijten ook daadwerkelijk. Dit kan weer verschillen van het soort hond en zijn leerervaringen. Het kan zeker een reden zijn om tot een beet over te gaan (bijvoorbeeld honden die fietsers najagen en bijten, maar ook katten en kleine honden). Dit gedrag kan erg diep zitten qua instinct en heeft voor de hond vaak een zelfbelonende factor; het najagen geeft een goed gevoel. Veel mensen erkennen dat hun hond bij jachtgedrag kroketten in zijn oren krijgt. Gedrag gebaseerd op instinct is moeilijk te trainen (niet onmogelijk, mits goed benaderd en met respect voor de hond) en zal niet 1,2,3 over gaan. 

Wij horen vaak dat mensen denken dat de hond agressie in zet, omdat het de baas wilt zijn over het gezin en de mensen. Hoewel deze honden zeker bestaan is het doorgaans niet wat de motivatie is voor een hond om te bijten. Een goede diagnose is enorm belangrijk voor het vervolg van de training, omdat bij een verkeerde diagnose een verkeerde aanpak gebruikt kan worden. Dit kan het gedrag verergeren, met alle gevolgen van dien. 

 

Met welke reden de hond ook bijt; bijten levert in veel gevallen voor de hond iets op. Een angstige hond leert om op deze manier hetgeen dat angstig maakt op afstand te houden. Een hond die iets niet wilt laten afpakken leert dat het hierdoor niet afgepakt wordt. Na een vechtpartij kan de winnaar overwinnaars ervaring op doen, wat een strategie kan worden voor situaties in de toekomst. Denk maar aan jezelf. Krijg je verbaal iemand in een discussie er flink onder, dan voelt dit voor veel mensen toch een beetje goed. Stof om in de toekomst te herhalen. Het is een moeilijk onderwerp, maar ik denk toch goed om hier te benoemen; sommige honden vinden bijten 'leuk'. Ze zijn gefokt om dit gedrag in te zetten voor hun oorspronkelijke taak en daardoor zit het in het instinct. Het woord leuk staat hier tussen haakjes, omdat we niet met zekerheid kunnen zeggen dat de hond er ook echt plezier uit haalt. Sommigen hebben genoeg motivatie om het, zonder duidelijke reden, te herhalen. 

Of een hond overgaat tot bijten verschilt per hond en per ras. Binnen een ras kunnen er ook weer tal van verschillen zijn.
 Karakter en emoties spelen mee in dit soort situaties, niet veel anders dan bij ons mensen. Sommigen van ons zullen nooit verbaal of fysiek uithalen naar een ander mens, terwijl anderen dit als strategie hebben om met conflicten om te gaan. Sommige honden zullen mensen niet bijten, maar soortgenoten wel. En andersom. Een bepaald ras of type per definitie bestempelen als gevaarlijk kan schadelijk zijn voor een heel ras en voor verantwoordelijke begeleiders die zich verdiepen in het karakter van hun hond en daar goed mee omgaan. 

Met de uitspraak 'bijtende honden worden niet geboren, maar zo gemaakt' ben ik het niet eens. Er zijn zeker honden die een veel lagere drempel hebben tot bijten dan andere. Wel is het zo dat deze honden in een voor hun slecht milieu en in slechte begeleiderschap sneller overgaan tot bijten. Dan nog kan niet altijd de eigenaar alles worden aangerekend. Wettelijk ben je als eigenaar natuurlijk wel altijd aansprakelijk, maar ik ken ook echt gevallen waarbij de eigenaar alles volgens het boekje deed en toch met zijn of haar hond in een situatie kwam waar de hond met bijten op heeft gereageerd. Denk aan situaties waarbij andere honden loslopen en naar een aangelijnde hond toekomen. Hoe snel je ook bent om met jouw aangelijnde hond weg te lopen, je voorkomt niet altijd een ontmoeting. Roepen dat de hond dan maar een muilkorf moet is wellicht terecht, maar niet iedereen ziet het bijt gedrag van zijn of haar hond aankomen. Wat je echter na zo'n incident doet, dat is veelzeggend over jou als begeleider. Ik ken honden met agressie problemen die in de handen van een top begeleider nog steeds agressie problemen hadden, maar die werden wel zo goed gemanaged dat de hond toch een fijn en gelukkig leven kon hebben. 


zie je bijten aankomen?

Zoals boven beschreven zijn er voor een bijtincident vaak waarschuwingssignalen. Hoeveel dit er zijn, verschilt per hond. Soms zijn ze er heel weinig en soms zijn ze er heel veel en heel lang. Er zijn gevallen bekend van honden die nauwelijks waarschuwingssignalen vertoonden voor het bijten, maar dan nog zijn ze er wel (al dan niet minimaal). Ik heb ooit een hond gekend waarbij het enige signaal was dat haar ogen rood werden. Haar begeleider zag dit ook en kon op deze manier haar heel goed begeleiden. Er zijn ook honden die heel lang grommen en hun lip optrekken, maar niet tot bijten overgaan. Dat is overigens geen risico waar je mee wilt spelen, want dat hij het nog niet heeft gedaan geeft geen garantie voor de toekomst. 

 

Veel honden beginnen 'de lijn' van agressie door te fixeren. Fixeren is het strak aankijken van object of onderwerp waar de agressie later op geprojecteerd kan worden. De hond verstart dan vaak en kijkt het onderwerp aan. Het kan zijn dan de hond hierna besluit om er niks mee te doen, zich omdraait en wegloopt. Sommige honden gaan zelfs over tot spel, maar veel honden kunnen daarna agressie inzetten. Het leren zien van het fixeren bij jouw hond is enorm belangrijk en zou als basis kennis wat mij betreft op iedere hondenschool meegegeven mogen worden. Zelfs als jouw hond niet fixeert is het nuttig om het bij andere honden te leren zien. Zo kun je ook risico's inschatten tijdens jouw wandeling. Ik ken honden die alleen uitvallen op het fixeren van een andere hond. De trigger is dus het aanstaren van de andere hond, wat door de ontvanger als heel bedreigend gezien kan worden. 

Grommen en tanden laten zien zijn ook voortekenen van een eventuele beet. Grommen kan door stabiele honden als communicatiemiddel ingezet worden. Een stabiele hond kan bijvoorbeeld grommen naar een jonge hond als waarschuwing dat hij te druk is of te ver gaat. De hele lichaamshouding en situatie waarin dit gebeurt speelt een grote rol. Kun je goed bepalen of je te maken hebt met een stabiele hond die normaal communiceert of gaat de situatie eigenlijk verder dan dat en is er een risico? Veel eigenaren geven hun hond snel de stempel tot stabiel, maar wanneer je bedenkt dat veel van onze honden opgroeien met ons mensen en niet met soortgenoten (even los van de korte tijd in het nest die erg belangrijk is), is het niet geheel terecht om te verwachten dat een hond feilloos sociaal hondengedrag kent. Sommigen hebben dit van nature sterker dan de andere en anderen moet het geleerd worden met goede begeleiding en sociale en stabiele honden als voorbeeld. Sommige honden worden nooit sociaal naar soortgenoten, omdat het simpelweg niet in hun aard of in het ras zit. Tevens is de start van hun leven belangrijk om een basis te leggen om goed met soortgenoten om te gaan. Denk dus niet te licht over grommen, ook niet als jouw hond het snel inzet, veel doet en daar nog nooit uit gebeten heeft. 

Spel is een lastig onderwerp wanneer we het hebben over het herkennen van gedrag en het risico hiervan inschatten. In goed hondenspel zitten namelijk soms elementen die ook terugkomen net voordat een hond gaat bijten. Honden die met elkaar spelen fixeren elkaar, besluipen elkaar, kunnen grommen, happen in hun spelpartner en ga zo maar door. Goed spel heeft echter wel een aantal 'regels', die je kunt gebruiken om te checken of het echt spel is, of de hond toch een verborgen agenda heeft. 

Spel ontwikkelt zich vaak tussen honden die elkaar kennen. Veel korte ontmoetingen in een park geven geen basis voor goed spel, omdat er nog bekeken moet worden of hun spelpartner wel van goede huizen komt. Onderling vertrouwen is heel erg belangrijk, want je gaat niet zomaar voor elke hond op je rug liggen. Vertrouwen opbouwen kun je overigens juist heel goed doen door spel, ook tussen mens en hond. Bij sociaal spel zijn de houdingen van beide honden ontspannen en neutraal (je zult dus moeten weten hoe deze houding er bij jouw hond uitziet). Het spelt wisselt zich af (de een rent voor op en dan weer de ander, de een ligt op de grond en dan weer de ander) en er wordt acht geslagen op een hond die aangeeft dat er over zijn grens heen gegaan wordt. Piept de hond bijvoorbeeld, dan dient zijn spelpartner daar op te reageren door het spel even te stoppen en te kijken of het nog leuk genoeg is om door te gaan. Happen zie je in goed spel ook terug, maar dan met een hele duidelijke bijtrem. De hond hapt wel, maar verwond zijn spelpartner niet. Gebeurt dat wel dan dient het spel direct gestopt te worden, omdat we het dan waarschijnlijk niet over spel hebben. Sommige honden zetten spel in om te kijken hoe ver ze kunnen gaan bij de andere hond. Dit ziet er dan wel uit als spel, maar heeft eigenlijk onderliggend als doel om positie te bepalen. Spel moet soms begeleid worden en honden remmen tijdens spel kan onderdeel zijn van het aanleren. 

Ook tussen hond en mens zijn er regels in spel. Pups die hard in handen happen kunnen het beste begeleid worden dit niet te doen. Ze tasten nog af hoe ver ze kunnen gaan en dit een leuke manier van spelen is. Begeleiding in wat een hond wel en niet met zijn bek mag is belangrijk. Vertrouwen opbouwen onderling creëer je alleen door te leren wederzijds respect te hebben voor lijf en leden. Spel heeft namelijk als functie om ontspannend te werken. Een strijd aangaan om een speeltje of een spelletje waarbij gewonden vallen is niet ontspannen. 


kind & hond

Zoals boven beschreven staat zijn kinderen vaker bij bijtincidenten betrokken. Het gedrag van kinderen kan voor een hond onvoorspelbaar zijn, wat vervelende gevolgen kan hebben. Soms zijn kinderen gek op een hond en daardoor erg amicaal in de omgang. Ze hangen over de hond heen, fluisteren in het oor, gaan er op zitten of liggen.. Van de kinderen niet verkeerd bedoeld, maar voor heel veel honden geen feestje. Soms zijn kinderen juist bang. Dan gaan ze de hond aanstaren om in de gaten te houden (fixeren) of ze rennen weg en maken  onverwachte bewegingen. Het opbouwen van een goede relatie tussen kind en hond en zelf in de gaten houden wat beiden aan kunnen is enorm belangrijk. Op de site van Raad van Beheer vind je een reeks tips en regels om in acht te nemen wanneer je met beiden te maken hebt. Ook zijn er speciale kind-hond trainingen beschikbaar om beiden elkaar beter te leren begrijpen. 

Naar de tips van Raad van Beheer. 


Eerste hulp bij bijten

Veruit de meeste mensen willen het nooit mee maken: een bijtincident. Toch kan het voorkomen. Belangrijk is wel de situatie op een goede manier te begeleiden. Dit kan belangrijk zijn voor de toekomst. Hier kort wat tips wanneer je te maken krijgt met een bijtincident.

  • Heeft jouw hond gebeten, haal deze uit de situatie en zet hem vast. Zo kun je kijken wat de ernst van de beet is bij het slachtoffer. Schakel direct hulp in indien nodig en blijf bij de persoon tot de hulp aanwezig is. Misschien is er geen gesprek mogelijk, maar laat altijd jouw gegevens achter. Je bent als eigenaar verantwoordelijk voor de schade die jouw hond heeft aangebracht, dus zorg dat dit goed wordt afgehandeld. Accepteer wanneer iemand niet (direct) met jou wilt praten (omdat ze erg aangedaan zijn). Zoek iemand die kan optreden als mediator en neem je verantwoordelijkheid. 
  • Het is makkelijker gezegd dan gedaan, maar blijf rustig. Geen één situatie is beter geworden door (nog meer) geschreeuw en gevloek. Bovendien kan dit weer effect hebben op de honden. Realiseer je dat jouw boosheid de andere partij wellicht nog meer overstuur maakt. Kun je rustig met elkaar praten en er samen uitkomen dan heeft dit waarschijnlijk voor zowel de mensen als de dieren de beste uitkomst. Wordt er aangifte gedaan dan kan dit zware gevolgen hebben voor het bijtende dier. 
  • Zoek na het incident hulp van een ervaren/gediplomeerde trainer of gedragstherapeut. Bespreek de situatie goed en kijk wat jij als eigenaar kunt doen om het niet nog een keer te laten gebeuren. Krijg je het advies/gebod om jouw hond te muilkorven zoek dan iemand om dit op een positieve manier aan te leren. Een muilkorf staat voor verantwoordelijkheid van een begeleider, maar het is plezierig wanneer de hond niet elke keer over zijn toeren raakt wanneer deze om moet. Dit kan best een lastige training zijn, maar zeker honden die al eens gebeten hebben en hier voor geregistreerd staan, kunnen bij herhaling slecht uit de situatie komen. 
  • Doe alles wat er in jouw macht zit om herhaling te voorkomen.
  • Probeer jouw hond niet alleen nog als de bijtende hond te zien. Dit zal training/therapie in de weg staan. Jouw hond is waarschijnlijk nog steeds de leuke viervoeter die jou in veel situaties zo blij maakt. Het bijten is een onderdeel van zijn gedrag, maar niet zijn hele karakter. Professionals kunnen je daarbij begeleiden.